जागतिक संसाधनांचा ऱ्हास, हरितगृह वायूंमुळे पर्यावरणाला होणारे नुकसान आणि मानवी जीवनावरील इतर परिणामांमुळे, हरित जीवनशैलीबद्दल लोकांमध्ये जागरूकता वाढत आहे. अलिकडच्या वर्षांत वस्त्रोद्योग आणि गृहवस्त्रोद्योगात “पुनर्निर्मित/पुनर्वापर केलेला कच्चा माल” हा शब्दप्रयोग लोकप्रिय होत आहे. ॲडिडास, नायकी, युनिकलो यांसारखे काही आंतरराष्ट्रीय प्रसिद्ध वस्त्र ब्रँड्स आणि इतर कंपन्या या चळवळीचे पुरस्कर्ते आहेत.
रिजनरेटेड सेल्युलोज फायबर आणि रिजनरेटेड पॉलिस्टर फायबर म्हणजे काय? याबद्दल अनेक लोकांमध्ये संभ्रम असतो.
१. पुनरुत्पादित सेल्युलोज फायबर म्हणजे काय?
पुनरुत्पादित सेल्युलोज फायबरचा कच्चा माल नैसर्गिक सेल्युलोज आहे (उदा. कापूस, ताग, बांबू, झाडे, झुडपे). पुनरुत्पादित सेल्युलोज फायबरची उत्तम कार्यक्षमता निर्माण करण्यासाठी, आपल्याला फक्त नैसर्गिक सेल्युलोजच्या भौतिक रचनेत बदल करण्याची आवश्यकता असते. त्याची रासायनिक रचना अपरिवर्तित राहते. सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, पुनरुत्पादित सेल्युलोज फायबर नैसर्गिक मूळ सामग्रीमधून कृत्रिम तंत्रज्ञानाद्वारे काढला जातो आणि विणला जातो. हा एक कृत्रिम फायबर प्रकार आहे, परंतु तो नैसर्गिक असून पॉलिस्टर फायबरपेक्षा वेगळा आहे. हा रासायनिक फायबर प्रकारात मोडत नाही!
टेन्सेल फायबर, ज्याला “लायोसेल” असेही म्हणतात, हा बाजारात आढळणारा एक सामान्य पुनरुत्पादित सेल्युलोज फायबर आहे. शंकूच्या आकाराच्या वृक्षांचा लाकडी लगदा, पाणी आणि द्रावके एकत्र मिसळून ते पूर्णपणे विरघळेपर्यंत गरम केले जाते. अशुद्धता काढून टाकल्यानंतर आणि सूत कातल्यानंतर “लायोसेल” सामग्रीची उत्पादन प्रक्रिया पूर्ण होते. मोडल आणि टेन्सेलचे विणकामाचे तत्त्व समान आहे. त्याचा कच्चा माल मूळ लाकडापासून मिळवला जातो. बांबू फायबरचे बांबू पल्प फायबर आणि मूळ बांबू फायबर असे विभाजन केले जाते. बांबू पल्प फायबर हा मोसो बांबूच्या लगद्यामध्ये कार्यात्मक पूरक पदार्थ टाकून आणि ओल्या सूत कातण्याच्या प्रक्रियेद्वारे बनवला जातो. तर, मूळ बांबू फायबर हा नैसर्गिक जैविक घटकांवर प्रक्रिया केल्यानंतर मोसो बांबूमधून काढला जातो.
२. पुनरुत्पादित/पुनर्वापर केलेला पॉलिस्टर फायबर म्हणजे काय?
पुनर्निर्मितीच्या तत्त्वानुसार, पुनर्निर्मित पॉलिस्टर फायबरच्या उत्पादन पद्धतींचे भौतिक आणि रासायनिक अशा दोन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण करता येते. भौतिक पद्धतीमध्ये टाकाऊ पॉलिस्टर सामग्रीची वर्गवारी, स्वच्छता आणि वाळवणे करून थेट मेल्ट स्पिनिंग केले जाते. तर रासायनिक पद्धतीमध्ये, रासायनिक अभिक्रियांद्वारे टाकाऊ पॉलिस्टर सामग्रीचे विघटन करून पॉलिमरायझेशन मोनोमर किंवा पॉलिमरायझेशन इंटरमीडिएट मिळवले जातात; शुद्धीकरण आणि विलगीकरणाच्या टप्प्यांनंतर पुनर्निर्मिती पॉलिमरायझेशन केले जाते आणि मग मेल्ट स्पिनिंग केले जाते.
भौतिक पद्धतीचे सोपे उत्पादन तंत्रज्ञान, सोपी प्रक्रिया आणि कमी उत्पादन खर्च यामुळे, अलिकडच्या वर्षांत पॉलिस्टर पुनर्वापर करण्याची ही प्रमुख पद्धत आहे. पुनर्वापर केलेल्या पॉलिस्टरच्या उत्पादन क्षमतेपैकी ७०% ते ८०% पेक्षा जास्त उत्पादन भौतिक पद्धतीने केले जाते. याचे सूत टाकाऊ मिनरल वॉटरच्या बाटल्या आणि कोकच्या बाटल्यांपासून बनवले जाते. युरोप आणि अमेरिकेसारख्या विकसित देशांमध्ये ही पद्धत खूप लोकप्रिय आहे, कारण यात कचऱ्याचा पुनर्वापर केला जातो. पुनर्वापर केलेल्या पॉलिस्टरमुळे तेलाचा वापर कमी होऊ शकतो, तयार झालेल्या प्रत्येक टन PET सुतापासून ६ टन तेलाची बचत होते. यामुळे वायू प्रदूषण कमी करण्यास आणि हरितगृह परिणाम नियंत्रित करण्यास हातभार लागतो. उदाहरणार्थ: ६००cc क्षमतेच्या प्लास्टिक बाटलीचा पुनर्वापर केल्यास = २५.२ ग्रॅम कार्बनची घट = ०.५२cc तेलाची बचत = ८८.६cc पाण्याची बचत.
त्यामुळे भविष्यात पुनर्निर्मित/पुनर्वापर केलेल्या वस्तू या समाजाकडून स्वीकारल्या जाणाऱ्या मुख्य वस्तू असतील. कपडे, बूट आणि टेबल यांसारख्या आपल्या जीवनाशी जवळून संबंधित असलेल्या अनेक वस्तू पर्यावरणपूरक पुनर्वापर केलेल्या वस्तूंपासून बनवल्या जातात. जनतेकडून याचे अधिकाधिक स्वागत केले जाईल.
पोस्ट करण्याची वेळ: २२ जून २०२२
